Hekimbaşı Salih Efendi yalıyı 18. Yüzyıl başında iki oda bir sofadan oluşan küçük bir yapı olarak satın almış, daha sonra ilave inşaatlarla büyütmüştür. Kuzey kısmı selamlık, güney kısmı ise harem olarak inşa edilen yalı 1330 m2 arsa üzerinde yer almaktadır, binanın taban alanı 375 m2 + 25 m2 kagir mutfaktan oluşmaktadır. Yalının kuzey tarafı büyük çiçek bahçesine, batısı denize, doğusu da yalının arkasındaki ormana bakan etrafı çepeçevre şark sedirleri ile döşenmiştir. Bu büyük salonun ortasına kadar deniz süzülerek girer, ortadaki kapaklar kaldırılarak etrafına limon saksıları dizilir ve denizin sesi dinlenirmiş. Bu bölüm Hekimbaşı’nın ortanca kızı Meliha hanım tarafından 1947 yılında yıkılarak satılmıştır.
Günümüze kadar ayakta kalmayı başaran harem kısmı ise Hekimbaşı Salih Efendi’nin eşi Payidar Hanım'a kalan kısımdır. Payidar Hanım'ın ölümünden sonra bu bölüm en küçük kızı Sakibe’ye geçmiş ve onun varisleri tarafından günümüze kadar korunmuştur. Büyük botanik bahçesi ise Hekimbaşı'nın büyük kızı Übeyde’ye kalmış, varisleri bahçeyi 1966 yılında satmışlardır.
Hekimbaşı Salih Efendi 1866 yılında Galatasaray'da gerçekleştirilen uluslararası karantina toplantısına başkanlık yapmıştır. Bu dönemde İstanbul' da bulunan Avrupalı tıp bilginlerini Hekimbaşı Salih Efendi Yalısı’nda ağırlamış, davetler vermiştir. Orta katta, ön misafir odasında, bu kongrenin otuz üç kişilik üyelerinin birlikte çekilmiş fotoğrafı yer almaktadır. Resmin bulunduğu odadaki ve evin diğer bölümündeki eşyaların tümü Salih Efendi zamanından kalmadır.
Zemin kat: Aşağıya dönerek inilen ahşap merdivenler üç odanın açıldığı bir koridorda son buluyor Bu katta 2 misafir yatak odası, yemek odası; mutfak ve hamam yer almakta. İkinci kat: deniz tarafında 1 küçük, 2 büyük; arkada daha büyük 3 oda. Deniz tarafı kuzey köşe odası misafir odası, özgün mobilyalarla döşenmiş, önünde ahşap dört kare sütunlu, demir dökme korkuluklu balkonu var. Arka büyük odanın üç kapısı, dokuz penceresi var. Tavanı düz ahşap. Dışında bir taşlık, bir küçük servis mutfağı ve caddeye ulaşılan merdivenler. Üçüncü kat: 3 oda, yüklük, koridor, merdiven sahanlığı ve ikinci kata inen merdivenden oluşur. Merdivenler dik, 19 adet kavallı basamaktan oluşur.
Kuzey tarafında koridorun sonundan geçilen taşlıkta ön sağda yüklük içinde bir dönme dolap bulunuyor. O devirde harem mutfağında pişen leziz yemekler kadın hizmetliler tarafından bu dolap yardımı ile salamlık tarafına gönderiliyor ve erkek hizmetliler tarafından selamlıkta servise sunuluyor. Bu dolabın İstanbul'da ancak bir kaç örneği kaldı.
Mutfak zemini, kiremidi renkte, sekiz köşeli büyük mozaiklerle döşeli olup yalının yegâne kagir kısmı, bu mutfak bölümüdür. Son tamirde Anıtlar Yüksek Kurulu izni ile yalının bütünlüğünü sağlamak için bu bölüm de dıştan ahşap kaplanmış ve zamanından kalma davlumbazı, asma kata çıkan asma merdiveninin inşa tekniği ve görüntüsüyle yalının en ilginç bölümü olarak yerini korumaktadır.
Hekimbaşı Yalısı, Boğaz’ın asıl sahiplerinde kalan 4-5 yalıdan biridir. Halen içinde yaşayanlar ise 3. ve 4. kuşak varisler ve onların oluşturdukları ailelerdir.( Birışık, Ertürer, Gökpınar ve Tosuner aileleri) Hekimbaşı Salih Efendi Yalısı'nda bugün çok özel organizasyonlar düzenlenmektedir. Yalı düğünler, kurumsal toplantılar ve klasik müzik dinletilerine ev sahipliği yapmaktadır. http://hekimbasiyalisi.com/
